Bitlis Kent Belleği
1821 Osmanlı-İran Savaşı’nda Bitlis

1821 Osmanlı-İran Savaşı’nda Bitlis

1821 yılında Osmanlı ve İran arasında yaşanıp Erzurum Antlaşması ile 1823 yılında son bulan savaşın Bitlis’e yansımaları ve Bitlis bölgesinin savaş üzerindeki etkileri hakkında belgeler.

1821 yılında, Osmanlı-İran arasında sınır boylarındaki aşiretlerin yaşadığı gerginliklerin, Osmanlı ile İran arasında savaşa dönüşmesi, bölgemiz başta olmak üzere Van, Ağrı, Muş ve Erzurum’u dahi etkilemiştir. Savaşın seyri bilhassa Bitlis özelinde büyük değişikliklere vesile teşkil etmiştir. İran Şehzadesi Abbas Mirza’nın bölgemize yaptığı akınlar, lokal anlamda büyük mücadeleler gösteren Osmanlı askerleri tarafından geçici de olsa büyük bir mukavemet ile bastırılmıştır. Osmanlı tarihi kaynaklarında ve günümüzde halen karanlık bir sayfa olarak görünen bu savaşın seyrini etkileyen tüm aktörler, Bitlis ile direk olarak irtibatlıdır. Dönemin Ahlat ve Adilcevaz Beyi Şeyh Ahmet, İran Şehzadesi Abbas Mirza’nın yapmış olduğu akınları büyük bir hamiyetperverlik göstererek bastırmayı başarmıştır. Buna mukabil, aynı esnada Muş Mutasarrıfı olarak görev yapan Selim Paşa, Osmanlı kaynakları baz alındığı vakit, birtakım davranışları dolayısıyla bağlı olduğu Osmanlı Devleti’ni görmezden gelmiş ve İran saflarında yer almayı yeğlemiştir. Savaş, İran askerlerinin Van, Muş, Bitlis’i ele geçirerek Erzurum’a kadar ilerlemesiyle sona yaklaşmış, ordu içinde baş gösteren kolera salgını, İran askerlerinin geri çekilmesi ve 1823 yılında Erzurum Antlaşması’nın imzalanmasıyla son bulmuştur. Bu dönem ve tüm mücadeleler, ilgili belgelerden örnekler ve kahramanlarıyla detaylı olarak sunulmaktadır.

Van sınırındaki aşiretler arasındaki gerginliklerin büyümesini fırsat bilen İran Şehzadesi Abbas Mirza, Bitlis’i de içine alan bölgeyi tamamen istila etmiş ve hatta Erzurum’a kadar ilerlemeyi başarabilmiştir. Bölgede cereyan eden bu savaşa ait her şey, gerek İran gerekse de Osmanlı kaynaklarında çok detaylı olarak kayıt altına alınmıştır. Bu gelişmelerle alakalı olarak incelenen Osmanlı belgelerinde savaş, Erzurum Valisi ve Şark Seraskeri Koca Hüsrev Paşa’nın sarayla olan yazışmalarında da tüm gelişmeleriyle yerini almaktadır. O dönemde Bitlis’i de içine alan Muş’ta mutasarrıflık vazifesini yürüten Selim Paşa’nın, İran kuvvetlerine destek verdiği ve bu yüzden Osmanlı’ya ihanet ettiği yönündeki bilgiler, bizzat Erzurum Valisi Koca Hüsrev Paşa tarafından İstanbul’a rapor edilmiştir. Bu durumun saraya bildirilmesi, Selim Paşa’nın firar etmesine ve İran’a sığınmasına sebebiyet vermiştir. Bunun yanı sıra halen nereli olduğu tespit edilememiş olmasına rağmen bu savaşta Osmanlı saflarında yer alarak, Osmanlı kaynaklarına göre büyük bir hamiyetperverlik gösterdiği bizzat belirtilen Ahlat ve Adilcevaz Beyi Şeyh Ahmet’in, savaş sonrasında Muş Mutasarrıflığı ile taltif edildiği resmi belgeler ışığında ulaşılan sonuçlar arasındadır.

Etiketler :