Bitlis Kent Belleği
Mektepler

Mektepler

 Osmanlı dönemi Bitlis’inde açılan okullar, öğretmenler ve eğitim-öğretim faaliyetleri ile ilgili arşiv kayıtları.

Eğitim faaliyetlerinin halkın destekleriyle yürütülmeye çalışıldığı Osmanlı Devleti’nde, bunun en güzel örneklerini bölgeye ait ileri gelenler vermişledir. Bu ileri gelenler Bitlis özelinde düşünüldüğünde, en fazla öne çıkan isimlerin Ahlatlı Hacı Derviş Ağa ve Bitlisli Yusuf Efendiler olduğu görülür. Bu isimlerden Ahlatlı Hacı Derviş Ağa, Ahlat’ta II. Abdülhamit döneminde yaşayan ve kazasının birçok problemine çözüm bulmaya çalışan bir isimdir. Kendisi, hükümet konağı ve ilkokulu olmayan ilçesine arsa bağışlamak suretiyle bu yapıların ilçesine kazandırılmasına büyük katkı sunmuştur. Yine bunun gibi bir örnek de Bitlis’in Taş Mahallesinden Yusuf Efendi’nin çabalarında göze çarpmaktadır. Yusuf Efendi, Bitlis’teki eğitim sorunlarına çözüm üretmek amacıyla, 1899 yılında Taş Mahallesinde bir ilkokul yaptırarak; uzak mesafede bulunan diğer mahallelerdeki ilkokullara gitmeye çalışan Bitlisli çocukların bu sıkıntısına çözüm bulmak için uğraş vermiştir. Bölge halkının eğitime sunduğu katkılar bununla da sınırlı değildir. 1902 yılında Bitlis’in Hersan Mahallesi Muhtarı Şaban Efendi ve aynı mahallenin İmamı Abdülaziz Efendi başta olmak üzere, mahallede yaşayan birçok halkın mühürlerini taşıyan bir dilekçe, Bitlis Eğitim Müdürlüğü’ne verilmiştir. Bu dilekçe ile halk, çocuklarının eğitimsiz kalmaması için mahallelerinde bir ilkokul açılmasını talep ederek, yapılacak ilkokul binasına ait tüm masrafların kendileri tarafından karşılanacağını taahhüt etmişlerdir. Tabi tüm bu gelişmelere etki eden bir gerçeklik vardır ki; o da Osmanlı Devleti sınırları içerisinde, taşrada açılacak iptidai mekteplerine ait tüm masrafların yerel bütçeden karşılanması gerektiğidir. Bu durum sadece yapılacak okul binasına ait inşaat masrafları için geçerli olmayıp; yerel kaynaklar kullanılarak yapılan okulda görev yapacak öğretmenlerin maaşlarını da içermektedir.